Met de noorderzon 6: Sáminavië

04_Sami_flag_04_grootjpg   Sámische vlag

Sáminavië

Badjelánnda (Padjelanta) is Sámisch voor Het hoge land, zegt een informatiepaneel aan de rand van dit Unesco-werelderfgoed. Welkom in Sápmi, land van de Sámi, volk van moeder-aarde en vader-zon. Het land behoort niet ons, wij zijn van het land.

Tweede paneel

Sápmi lijkt voor jou wildernis maar is oeroud cultuurlandschap. Zomers grazen onze rendierkuddes op het hoge land en op de bergflanken, ‘s winters eten ze in de dalen rendiermos en hangende korstmossen van de taigatakken – althans vroeger, nu zijn de oerwouden door grootschalige houtkap veranderd in boomstaakwoestijnen. Veel dalen zijn überhaupt verdwenen in reusachtige stuwmeren. Toch zijn we gebleven.

Derde en vierde paneel

Al 9000 jaar wonen we in Sápmi, eerst als jagers van rendieren en ander wild, en als vissers. Sinds jullie middeleeuwen belastten Denemarken-Noorwegen, Zweden-Finland en Rusland ons, vaak alle drie tegelijk. Ons ‘bezit’ moest gemeten, moest verdeeld, geoormerkt. Zo werden we rendierherders, oneindig veel meer werk.

Ze doodden onze sjamanen, verbrandden onze heilige trommels, kerstenden ons. Ze verboden onze taal, stopten onze kinderen in ‘Lappenscholen’. Toch joiken (vertel-zingen) we nog steeds onze herinneringen, al of niet woordeloos.

Verkleumde mineralen zoekende vreemdelingen lieten we in onze goathes (plaggentipi’s), meteen kropen ze onopgevoed dicht bij het vuur, toch gaven we ze eten. Eerst stierven duizenden onzer sledetrekrendieren, met zilver- en ijzererts onderweg naar de haven, nu is er de nog rampzaligere spoorlijn, zijn er stuwmeren. Onze ‘gewone’ meren hebben ze leeggevist, idem de zee van de kust-Sami’s. Na Tsjernobyl moest al het rendierslachtvlees vernietigd, nu bedreigen ons te warme winters: na een paar dooidagen verijst de sneeuwlaag, zodat rendieren niet meer bij hun winterkost kunnen: de korstmossen eronder. En dat terwijl de hangende korstmossen ontbreken in de boomstaakwoestijnen, zie paneel twee.

En er zijn harde grenzen van naties waartoe wij niet behoren. Toch ben jij, nieuwsgierige vreemdeling, van harte welkom in Sápmi.

Volledige tekst: Badjelánnda Laponia Turism/Jokkmokk

Samenvatting: Paul Braamberg/Padjelanta, N 67˚33.805 E 017˚13.001